ปัญญาจารย์ บทเรียนที่ 2

อนิจจังและพระเจ้า

พระธรรม        ปัญญาจารย์ 2:1-26

อ้างอิง            1พกษ.4:23;10:10,23-27;14-22;1พศด.29:25;9:22-27;2พศด.9:22-27;ปญจ.3:13;5:18;9:7;1:12-18; อสย.56:12;ลก.12:19;1คร.15:32;โยบ 5:7;14:1

บทนำ           ความสนุกสนานและการตรากตรำทำงานไม่ได้ให้ความสุข ความหมายหรือความพึงพอใจที่แท้จริงแก่เรา หากว่าเราตัดพระเจ้าทิ้งออกไป!

บทเรียน

2:1 “ข้าพเจ้า​รำพึง​ว่า “มา​เถอะ มา​ลอง​สนุกสนาน​กัน​ดู จง​สนุก​ให้​เต็มที่” แต่​ดูเถิด เรื่อง​นี้​ก็​อนิจจัง​เช่นกัน”               

    (I said in my heart, “Come now, I will test you with pleasure; enjoy yourself.” But behold, this also  was vanity. )

2:2 “ข้าพเจ้า​พูดถึง​การ​หัวเราะ​ว่า “บ้าๆ บอๆ” และ​กล่าวถึง​ความ​สนุกสนาน​ว่า “มี​ประโยชน์​อะไร?”

          (I said of laughter, “It is mad,” and of pleasure, “What use is it?” )

 2:3 “ข้าพเจ้า​ใคร่ครวญ​ดู​ว่า​จะ​ทำ​อย่างไร กาย​จึง​คึกคัก​ด้วย​เหล้าองุ่น แต่​ใจ​ยัง​คง​แนะนำ​ข้าพเจ้า​ด้วย​สติ​ปัญญาพร้อม​กับ​ยึด​ความ​เขลา​ไว้​ด้วย จนกระทั่ง​ข้าพเจ้า​เห็น​ได้​ว่า มี​สิ่ง​ดี​อะไร​ที่​มนุษย์​จะ​ทำ​ได้​ภายใต้​ท้องฟ้า​ตลอดชั่ว‍อายุ​ไม่​กี่​วัน​ของ​เขา”

    (I searched with my heart how to cheer my body with wine—my heart still guiding me with wisdom  and how to lay hold on folly, till I might see what was good for the children of man to do under  heaven during the few days of their life.)

2:4 “ข้าพเจ้า​กระทำ​การ​ใหญ่​โต ข้าพเจ้า​ได้​สร้าง​เรือน​หลาย​หลัง และ​ทำ​สวนองุ่น​หลาย​แปลง”

       (I made great works. I built houses and planted vineyards for myself. )

2:5 “ข้าพเจ้า​ทำ​สวน​ผลไม้​และ​สวน​หย่อนใจ​หลาย​แห่ง ปลูก​ไม้ผล​ทุก​ชนิด​ไว้​ใน​สวน​เหล่านั้น”

       (I made myself gardens and parks, and planted in them all kinds of fruit trees. )

2:6 “ข้าพเจ้า​สร้าง​สระน้ำ​หลาย​สระ​สำหรับ​ตัว​เอง เพื่อ​จะ​ใช้​น้ำ​ใน​สระ​นั้น​รด​หมู่​ไม้​ที่​กำลัง​งอกงาม”

          (I made myself pools from which to water the forest of growing trees. )

2:7 “ข้าพเจ้า​ซื้อ​ทาส​ชาย​หญิง​ไว้ และ​มี​ทาส​เกิดขึ้น​ใน​บ้าน​ของ​ข้าพเจ้า นอกจากนั้น​ข้าพเจ้า​มี​ฝูงโค​ฝูงแพะแกะ​มาก​กว่า​ทุก​คน​ที่​อยู่​ใน​กรุงเยรูซาเล็ม​ก่อน​ข้าพเจ้า”

        (I bought male and female slaves, and had slaves who were born in my house. I had also great  possessions of herds and flocks, more than any who had been before me in Jerusalem. )

2:8 “ข้าพเจ้า​สะสม​เงินทอง​ไว้​ด้วย และ​สะสม​ทรัพย์สมบัติ​อัน​ควร​คู่​กับ​กษัตริย์​และ​ควร​คู่​กับ​เมือง​ทั้งหลาย ข้าพเจ้า​มี​นักร้อง​ชาย​หญิง และ​มี​ความ​สนุกสนาน​ทาง​เพศ ซึ่ง​เป็น​สิ่ง​ชอบใจ​มนุษย์”

          (I also gathered for myself silver and gold and the treasure of kings and provinces. I got singers,   both men and women, and many concubines, the delight of the sons of man.)

2:9 “ดังนั้น ข้าพเจ้า​จึง​เป็น​ใหญ่​และ​ยิ่งใหญ่​กว่า​ทุก​คน​ที่​เคย​อยู่​มา​ก่อน​ข้าพเจ้า​ใน​เยรูซาเล็ม และ​สติ​ปัญญา​ของ​ ข้าพเจ้า​ยัง​คง​อยู่​กับ​ข้าพเจ้า​ด้วย”
              (So I became great and surpassed all who were before me in Jerusalem. Also my wisdom remained with me. )

2:10 “ทุกสิ่ง​ที่​นัยน์ตา​ของ​ข้าพเจ้า​อยาก​เห็น ข้าพเจ้า​ก็​ไม่​ปิดบัง ข้าพเจ้า​มิได้​ห้าม​ใจ​จาก​ความ​สนุกสนาน​ทุกอย่าง เพราะ​ใจ​ข้าพเจ้า​พบ​ความ​เพลิดเพลิน​จาก​การ​ตรากตรำ​ทั้งหมด​ของ​ข้าพเจ้า และ​นี่​เป็น​รางวัล​จาก​การ​ตราก‌ตรำ​ของ​ข้าพเจ้า”

      (And whatever my eyes desired I did not keep from them. I kept my heart from no pleasure, for  my heart found pleasure in all my toil, and this was my reward for all my toil.)

2: 11 “แล้ว​ข้าพเจ้า​หัน​มา​ดู​ทุกสิ่ง​ที่​มือ​ข้าพเจ้า​ทำ และ​ผล​ของ​การ​ตรากตรำ​ที่​ข้าพเจ้า​ทำ​ลงไป​ด้วย​ความ​เหน็ด‍เหนื่อย และ​ดูเถิด ทุกอย่าง​ก็​อนิจจัง​คือ กินลมกินแล้ง และ​ไม่มี​ประโยชน์​อะไร​ภายใต้​ดวงอาทิตย์”

(Then I considered all that my hands had done and the toil I had expended in doing it, and  behold, all was vanity and a striving after wind,and there was nothing to be gained under the sun.)

2:12 “ข้าพเจ้า​จึง​หัน​มา​พิเคราะห์​สติ​ปัญญา ความ​บ้าบอ และ​ความ​เขลา เพราะ​คน​ที่​มา​ภายหลัง​กษัตริย์​จะ​ทำ​อะไรได้? นอกจาก​ทำ​สิ่ง​ที่​เขา​ทำ​กัน​มา​นาน​แล้ว​นั้น”

       (So I turned to consider wisdom and madness and folly. For what can the man do who comes   after the king? Only what has already been done.)

2:13 “ข้าพเจ้า​เห็น​ว่า​สติ​ปัญญา​มี​ประโยชน์​กว่า​ความ​เขลา เหมือน​ความ​สว่าง​มี​ประโยชน์​กว่า​ความ​มืด” 

        (Then I saw that there is more gain in wisdom than in folly, as there is more gain in light than in  darkness.)

2:14 “คน​มี​สติ​ปัญญา​รู้​ว่า​จะ​เดิน​ไป​ทาง​ไหน แต่​คน​เขลา​เดิน​ใน​ความ​มืด ถึงกระนั้น​ข้าพเจ้า​ก็​ตระหนัก​ว่า เคราะห์​ อย่าง​เดียวกัน​เกิดขึ้น​แก่​พวกเขา​ทุกคน”

      (The wise person has his eyes in his head, but the fool walks in darkness. And yet I perceived  that the same event happens to all of them. )

2:15 “ข้าพเจ้า​จึง​รำพึง​ว่า “เคราะห์​ที่​เกิด​แก่​คน​เขลา ก็​จะ​เกิด​กับ​ตัว​ข้าพเจ้า​ด้วย ถ้า​เช่น​นั้น​แล้ว​ข้าพเจ้า​จะ​มี​สติ​ปัญญา​มากมาย​ไป​ทำไม​เล่า?” ข้าพเจ้า​จึง​รำพึง​ว่า​เรื่อง​นี้​ก็​อนิจจัง​เหมือนกัน “

       (Then I said in my heart, “What happens to the fool will happen to me also. Why then have I  been so very wise?” And I said in my heart that this also is vanity. )

2:16 “เพราะ​ไม่มี​ใคร​จดจำ​ถึง​คน​มี​สติ​ปัญญา​และ​คน​เขลา​ตลอดไป เพราะ​เมื่อถึงเวลา​ใน​อนาคต​ก็​ลืม​กัน​ไป​หมด​แล้ว  โถ คน​มี​สติ​ปัญญา​ก็​ตาย​เหมือน​คน​เขลา”

         (For of the wise as of the fool there is no enduring remembrance, seeing that in the days to  come all will have been long forgotten. How the wise dies just like the fool!)

2:17 “ข้าพเจ้า​จึง​เกลียด​ชีวิต เพราะ​ว่า​การงาน​ที่​ทำ​กัน​ภายใต้​ดวงอาทิตย์​ก่อ​ความ​สลดใจ​ให้​แก่​ข้าพเจ้า เพราะ​สาร พัด​ก็​อนิจจัง​คือ กินลมกินแล้ง”

         (So I hated life, because what is done under the sun was grievous to me, for all is vanity and a  striving after wind.)

2:18 “ข้าพเจ้า​เกลียด​การ​ตรากตรำ​ทั้งสิ้น ซึ่ง​ข้าพเจ้า​ตรากตรำ​อยู่​ภายใต้​ดวงอาทิตย์ เพราะ​ข้าพเจ้า​จำต้อง​ละ​การ​นั้น​ไว้​ให้​แก่​คน​ที่​มา​ภายหลัง​ข้าพเจ้า”

       (I hated all my toil in which I toil under the sun, seeing that I must leave it to the man who will  come after me, )

2:19 “แล้ว​ใคร​จะ​ไป​ทราบ​ว่า​เขา​คน​นั้น​จะ​เป็น​คน​มี​สติ​ปัญญา​หรือ​คน​เขลา กระนั้น​เขา​ก็​ครอบครอง​การ​ตรากตรำ​ทุกอย่าง​ของ​ข้าพเจ้า ที่​ข้าพเจ้า​ได้​ตรากตรำ​มา​และ​ใช้​สติ​ปัญญา​ทำ​ภายใต้​ดวงอาทิตย์ นี่​ก็​อนิจจัง​ด้วย”

      (and who knows whether he will be wise or a fool? Yet he will be master of all for which I toiled  and used my wisdom under the sun. This also is vanity.)

2:20 “ข้าพเจ้า​จึง​หันกลับ​และ​ท้อแท้​ใจ​นัก​ถึง​เรื่อง​การ​ตรากตรำ​ทั้งสิ้น ซึ่ง​ข้าพเจ้า​ตรากตรำ​มา​ภายใต้​ดวงอาทิตย์”

         (So I turned about and gave my heart up to despair over all the toil of my labors under the sun,)

2:21 “เพราะ​ว่า​มี​คน​ที่​ตรากตรำ​โดย​ใช้​สติ​ปัญญา ความ​รู้ และ​ความ​ชำนาญ แต่​แล้ว​ก็​ละ​ส่วน​แบ่ง​ของ​เขา​ให้​อีกคน‍หนึ่ง​ที่​หาได้​ตรากตรำ​ทำ​เพื่อ​การ​นั้น​ไม่ นี่​ก็​อนิจจัง​ด้วย​และ​สามานย์​ยิ่ง”
     (because sometimes a person who has toiled with wisdom and knowledge and skill must leave  everything to be enjoyed by someone who did not toil for it. This also is vanity and a great evil. )

2:22 “เพราะ​ว่า​มนุษย์​ได้​อะไร​จาก​การ​ตรากตรำ​ทั้งสิ้น และ​การ​ดิ้นรน​ที่​เขา​ต้อง​ตรากตรำ​ภายใต้​ดวงอาทิตย์​เล่า?”

                (What has a man from all the toil and striving of heart with which he toils beneath the sun? )

2:23 “เพราะ​ว่า​ปี​เดือน​ทั้งหมด​ของ​เขา​มี​แต่​ความ​เจ็บปวด และ​ภารกิจ​ของ​เขา​ก่อ​ความ​ทุกข์​ระทม ถึง​กลางคืน​จิตใจ​ของ​เขา​ก็​ไม่​หยุดพัก​สงบ นี่​ก็​อนิจจัง​ด้วย”

                (For all his days are full of sorrow, and his work is a vexation. Even in the night his heart does  not rest. This also is vanity.)

2:24 “สำหรับ​มนุษย์​นั้น​ไม่มี​อะไร​ดี​ไป​กว่า​กิน​และ​ดื่ม กับ​ชื่นชม​ผล​จาก​การ​ตรากตรำ​ของ​เขา นี่​แหละ​ข้าพเจ้า​เห็น​ด้วย​ว่า​เป็น​มา​จาก​พระหัตถ์​ของ​พระเจ้า”

            (There is nothing better for a person than that he should eat and drink and find enjoyment in his toil. This also, I saw, is from the hand of God,)

2:25 “ด้วย​ถ้า​ไม่​อาศัย​พระองค์​แล้ว​ใคร​จะ​กิน​ได้​เล่า? หรือ​ใคร​จะ​ชื่นบาน​ได้?”

            (for apart from him who can eat or who can have enjoyment? )

2:26 “เพราะ​ว่า​พระเจ้า​ประทาน​สติ​ปัญญา ความ​รู้ และ​ความ​ยินดี​ให้​แก่​คน​ที่​พระองค์​พอพระทัย แต่​ส่วน​คนบาป​ พระองค์​ประทาน​ภารกิจ​ที่​ต้อง​เก็บเกี่ยว​และ​สะสม เพื่อ​ให้​แก่​ผู้​ที่​พระเจ้า​พอพระทัยนี่​ก็​อนิจจัง​ด้วย​คือ กินลม‍ กินแล้ง”

      (For to the one who pleases him God has given wisdom and knowledge and joy, but to the  sinner he has given the business of gathering and collecting, only to give to one who pleases         God. This also is vanity and a striving after wind.)

 

ข้อมูลมีประโยชน์

 2:1       “ข้าพเจ้ารำพึง” (I said in my heart) = คิดในใจ (ข.15;1:16)

“ลองสนุกสนานกันดู” (I will test you with pleasure) = ปญจ. 2:24;7:4;8:15

“จงสนุกให้เต็มที่” (enjoy yourself) = อาจแปลได้อีกว่า “เพื่อค้นหาสิ่งดี ๆ “

( คำว่า “ดี” และ “ดีกว่า” ปรากฏในพระธรรมตอนนี้ราว ๆ 40 ครั้ง)

2:2       “การหัวเราะ” (laughter) – สภษ.14:13

2:3       “เหล้าองุ่น” (wine) –ปญจ.2:24-25;3:12-13;5:18;8:15;วนฉ.9:13;นรธ.3:3

“แต่ใจยังคงแนะนำข้าพเจ้าด้วยสติปัญญา” (my heart still guiding me with wisdom) = ตั้งแต่ต้นจนจบผู้เขียนให้ปัญญาในการค้นหาสิ่งดี และมีคุณค่า (ข.1,3,9)

“ความเขลา” (folly) –ปญจ.1:17

2:4-9 – ใน 1พกษ. 4-11 ได้บรรยายถึงสง่าราศีและบรรดามเหสีและนางสนมของซาโลมอน

2:4      “สร้างเรือนหลายหลัง” (built houses) -2พศด.2:1;8:16

“ทำสวยองุ่นหลายแปลง” (planted vineyards) -พซม.8:11

2:7       “ทาสอื่น ๆ “ (slaves) –2พศด.8:7-8

2:8      “เมืองทั้งหลาย” (provinces) = บางฉบับแปลว่า “แว่นแคว้นต่าง ๆ” = อาจหมายถึงดินแดนใกล้เคียงที่ส่งบรรณาการให้

“มีความสนุกสนานทางเพศ” (many concubines, the delight of the sons of man) = บางฉบับแปลว่า มี “ฮาเร็ม อันเป็นสิ่งที่ถูกใจผู้ชาย”

-คำว่า “อาเร็ม” นี้ ปรากฏที่นี่เพียงแห่งเดียวในพระคัมภีร์เกี่ยวข้องกับการมีนางสนม (ซึ่งซาโลมอน มีนางสนม 300 คน และมเหสี 700 คน –1พกษ.11:3)

2:9       “เคยอยู่ก่อนข้าพเจ้า” (who were before me) 1พศด.29:35

“ในเยรูซาเล็ม” (in Jerusalem) –ปญจ.1:2,16

2:10     “การตรากตรำทั้งหมด” (in all my toi) = ผลงานและการลงทุนลงแรง

= แนวคิดสำคัญในพระธรรมปัญญาจารย์ คือ ความอนิจจัง (ข.11) ของการตรากตรำ การลงทุนลงแรง ทำงานทั้งหมด โดยปราศจากพระเจ้า คำเหล่านี้ปรากฏราว 40 ครั้ง

20:11   “กินลมกินแล้ง” (a striving after wind) = เหมือนวิ่งไล่ตามลม –ปญจ.1:14

“ภายใต้ดวงอาทิตย์” (under the sun) –ปญจ.1:3

2:12-17 – ผู้เขียนพระธรรมปัญญาจารย์ย้อนกลับมาที่ความโง่เขลาในการพยายามแสวงหาความพึงพอใจจากปัญญาของมนุษย์เพียงอย่างเดียว –1:16-18

2:12     “คนที่มาภายหลังกษัตริย์” ( who comes after the king) = อาจหมายถึงตัวปัญญาจารย์ (1:1) หรือผู้ที่สืบทอดภายหลังตัวเขา (4:15-16)

2:13     “สติปัญญามีประโยชน์กว่าความเขลา” (more gain in wisdom than in folly) = แม้แต่ปัญญาของโลกโดยทั่วไปก็ยังดีกว่าความโฉดเขลา แต่ในท้ายที่สุดก็ไม่มีค่าอะไร –ปญจ.7:11-12,19;9:18

2:14     “รู้ว่าจะเดินไปทางไหน” (has his eyes in his head) = ในบางฉบับแปลว่า “มีตาอยู่ในสมอง” ในภาษาฮีบรูแปลตรงตัวว่า “มีตาอยู่ในหัว”

คำว่า “ตา” = “ความเข้าใจ”

“เคราะห์อย่างเดียวกันเกิดขึ้นแก่พวกเขาทุกคน” (the same event happens to all of them) = ไม่มีใครหนีพ้นชะตากรรมเดียวกันที่เกิดขึ้นกับผู้เชื่อที่มีปัญญาและผู้ไม่เชื่อที่โฉดเขลา -ข.14;สดด.49:10;ปญจ.3:19;6:6;7:2;9:3,11-12

2:15     “ข้าพเจ้าจะมีสติปัญญามากมายไปทำไมเล่า?” (Why then haveI been so very wise?) = ฉลาดแล้วจะได้อะไรขึ้นมา? –ปญจ.2:19;6:8

2:16     “ไม่มีใครจดจำ” (no enduring remembrance) –สดด.112:6

= ไม่อยู่ในความทรงจำเนิ่นนาน

“ลืมกันไปหมดแล้ว” (forgotten) = ไม่ว่าคนฉลาดหรือคนโง่หรืแม้แต่วีรบุรุษหรือผู้นำที่ยิ่งใหญ่ ในไม่ช้าก็ถูกลืมเลือนไปทั้งคู่ –ปญจ.1:11

“คนมีสติปัญญาก็ตายเหมือนคนเขลา” (the wise dies just like the fool  ) –สดด.49:10

2:17-23 –การแสวงหาความอิ่มใจจากการงานที่ทำเป็นความทุกข์โศก และการไร้ความหมาย ซึ่งนำไปสู่ความสิ้นหวังและในไม่ช้าผลงานนั้นจะถูกทิ้งไว้ให้ผู้อื่น ซึ่งไม่มีทางคาดเดาได้ว่า จะเป็นผู้ใดมารับเอาไป

2:17     “กินลมกินแล้ง” (a striving after wind) = วิ่งไล่ตามลม –ปญจ.1:14

2:18     “ข้าพเจ้าจำต้องละการนั้นไว้ให้แก่คนที่มาภายหลังข้าพเจ้า” (I must leave it to the man who will come after me) –ข.21;สดด.39:6;ลก.12:20

2:19     “แล้วใครจะไปทราบว่า” (who knows whether) = ใครเล่าจะรู้? -3:21

“คนนั้นจะเป็นคนมีสติปัญญาหรือคนเขลา” (he will be wise or a fool) –ปญจ.2:15

2:22     “การตรากตรำทั้งสิ้นและการดิ้นรนที่เขาต้องตรากตรำภายใต้ดวงอาทิตย์เล่า?” (the toil and striving of heart with which he toils beneath the sun) –ปญจ.1:3

2:23     “ปีเดือนทั้งหมดของเขามีแค่ความเจ็บปวด…ความทุกข์ระทม…ไม่หยุดพักสงบ” (his days are full of sorrow, … a vexation. .. not rest.) –ปญจ.1:18;ปฐก.3:17;โยบ.2:10

2:24-26 = หัวใจของพระธรรมปัญญาจารย์และถึงจุดสูงสุดใน 12:13

= ในพระเจ้าเท่านั้น ที่ชีวิตจะมีความหมายและมีความสุขแท้ หากปราศจากพระเจ้าก็จะไม่มีอะไรเต็มอิ่ม และความพึงพอใจอันแท้จริงจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อเราได้ยอมรับและยำเกรงพระเจ้าเท่านั้น (12:13)

2:24     “กินและดื่ม” (eat and drink) –ปญจ.2:3;1คร.15:32

“ชื่นชมผลของการตรากตรำของเขา” (find enjoyment in his toil) = หาความอิ่มใจในงานของตัวเอง –ปญจ.2:1;3:22

“…เป็นมาจากพระหัตถ์ของพระเจ้า” (is from the hand of God) –โยบ 2:10;ปญจ.3:12-13,22;5:17- 20;7:14;8:15;9:7-10;11:7-10

2:25     “ด้วยถ้าไม่อาศัยพระองค์” (for apart from him) = ภาษาฮีบรูแปลตรงตัวว่า “ด้วยถ้าไม่อาศัยเรา”

“ใครจะชื่นบานได้” (who can have enjoyment?) –สดด.127:2

2:26     “สติปัญญา” (wisdom) –โยบ 9:4

“แต่ส่วนคนบาป” (but to the sinner) = สิ่งนี้น่าจะเป็นกฎเกณฑ์โดยทั่วไป แต่ก็อาจมีข้อยกเว้นในบางครั้ง อาทิ ใน 8:14;สดด.73:1-12

คำถามนำอภิปราย

  1. คุณเคยแสวงหาความสนุกสนานแบบเต็มที่ในรูปแบบใด อย่างไรบ้าง? แล้วคุณรู้สึกมีความสุขยาวนานหรือไม่? อย่างไร?
  2. คุณเคยมีประสบการณ์ประเภทใดต่อไปนี้บ้าง?

1) สนุกสนานแบบคนเขลาคือ …………………………………………………………………………………….

2) สนุกสนานแบบคนมีสติปัญญา คือ …………………………………………………………………………..

3) สนุกสนานแบบคนมีปัญญาผสมแบบคนเขลาคือ………………………………………………………..

แล้วผลเป็นอย่างไร

  1. คุณเคยลงทุนมากที่สุดกับการแสวงหาความพอใจในชีวิตของคุณในเรื่องอะไร? ผลอย่างไร?
  2. มีการลงทุนอะไรบ้างที่คุณเคยทำและได้ผลตอบสนองอย่างคุ้มค่าที่สุด ทั้งรางวัลและความเพลิดเพลิน?
  3. คุณเคยรู้สึกอนิจจังกับผลของการทุ่มเทตรากตรำที่ทำลงไปบ้างหรือไม่? ทำไมจึงเกิดความรู้สึกเช่นนั้น? เมื่อไร? แล้วเกิดอะไรตามมา?
  4. คุณเข้าใจอย่างไรบ้างกับประโยคที่ว่า “เคราะห์อย่างเดียวกันเกิดขึ้นแก่พวกเขาทุกคน”? ความจริงข้อนี้

ส่งผลกระทบต่อจิตใจและชีวิตของคุณอย่างไร?

  1. การที่คุณตระหนักว่า ในที่สุดทุกอย่างที่คุณตรากตรำทำงานเพื่อจะได้มานั้นจะต้องถูกทิ้งไว้ให้กับคนอื่นที่มาภายหลังคุณ ได้ให้สติหรือข้อคิดอะไรต่อคุณบ้าง? อย่างไร?
  2. ข้อพระธรรมในปัญญาจารย์ 2:24-26 ก่อเกิดแรงบันดาลใจ การท้าทายหรือแนวทางการดำเนินชีวิตอะไรในมุมมองใหม่ ๆ ให้แก่คุณบ้าง? และคุณจะทำอะไรบ้างที่เปลี่ยนแปลงไปจากสิ่งที่คุณเคยทำบ้าง?

ศจ.ธงชัย ประดับชนานุรัตน์

Leave a Comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.